(door Eva Schaten)
Zoals de ingewikkelde overleveringstradities al laten vermoeden, is ook de verspreiding van de relikwieën dubieus. De relikwieën van de heilige Valentijn van Terni lagen oorspronkelijk daar in de grafkerk. Natuurlijk zijn ze daar niet gebleven. Drie gemeenten in Duitsland maken aanspraak op het bezit van Valentijn-relikwieën, maar het centrum van de verering ligt in Worms. Ook in Terni zelf zijn, naar men beweert, nog delen van het skelet bewaard.
Maar ook de fictieve Valentijn van Rome wordt door relikwiën vereerd. Rome was in de middeleeuwen de grootste relikwieën-exporteur waarbij de beenderen meestal gewoon uit de catacomben werden gehaald. Zo is het niet verbazend dat ook een fictieve heilige in het bezit van een hoofd kwam. Valentijn had er zelfs twee: één verscheen in de elfde eeuw in Winchester/Engeland, het andere omstreeks 1110 in het klooster van Jumièges in Normandië. In Winchester werd het hoofd vereerd en op 14 februari een hoge feestdag gevierd. Een priester uit het klooster van Jumièges had in Rome het hoofd van een priester van Terni gekocht of misschien ook gegapt en naar zijn klooster gebracht. Omdat de identiteit en herkomst vrij dubieus was, werd van de relikwie nauwelijks notitie genomen. Dit veranderde toen het hoofd tegen een monnik sprak en hem voor een vuur waarschuwde. Sommige zieke monniken werden genezen toen zij op de feestdag van de heilige het hoofd aanraakten.
De heilige Valentijn is de beschermheilige tegen de "vallende ziekte", de epilepsie. De enige reden daarvoor is dat de woorden 'Valentijn' en 'vallen' op elkaar lijken. Het alsemkruid, een geneesmiddel tegen epilepsie, is aan Valentijn gewijd.
De eerste bekende
vermelding van 14 februari als dag der liefde blijkt Chaucer's Parliament
of fowls te zijn. Het is een beschrijving hoe alle vogels hun partner
zoeken. Dit gebeurt op "Seynt Valentynes Day, Whan every foul cometh
there to chese his make". In een ander gedeelte van het gedicht zingen
de vogels een lofprijzing voor de heilige:
"Saynt
Valentyn, that are ful hy on-lofte,
Thus syngen smale foules for thy sake:
Now welcome, somer, with thy sonne softe,
That hast this wintres wedres overshake."
Nu stelt zich iedereen natuurlijk de vraag: hoe kan iemand die in Engeland is opgegroeid de zomer in het midden van februari laten beginnen? Bestond er misschien al een traditie om de lente op 14 februari te laten beginnen? En als Chaucer inderdaad de uitvinder van de Valentijnsdag is, waarom heeft hij dan niet een heilige genomen, die beter geschikt was dan de vrij obscure priester/bisschop uit de derde eeuw? Tenslotte huldigt men in februari ook de heilige Amandus, die alleen vanwege zijn naam veel beter geschikt was, de patroon van de liefde te worden. Kelly bespreekt in zijn boek diverse theorieën: begon de lente in Chaucer's dagen vroeger dan vandaag? Is de Valentijnsdag een vervanging van het antieke feest van de lupercalia, die paus Gelasius I heeft afgeschaft? Hij komt tot de conclusie, dat Chaucer inderdaad de Valentijnsdag heeft uitgevonden. Het probleem van het verschil tussen het begin van de lente in februari en het feitelijke winterweer in deze maand heeft hij opgelost: niet de Valentijn van Rome, wiens feestdag op 14 februari valt, werd door Chaucer bedoeld, maar de heilige Valentijn van Genua, de eerste bischop van deze stad, wiens feestdag op 3 mei valt.
Moderne legenden
De legende van Valentijn als bode van de liefde werd in de loop van de eeuwen na Chaucer verder opgesmukt: er bestaat bijvoorbeeld een verhaal over een briefje dat Valentijn vlak voor dat hij werd onthoofd aan de dochter van Asterius heeft geschreven. Ondertekend was dit briefje met "Jouw Valentijn". Dit zou het voorbeeld geweest zijn voor de valentijnskaartjes, die vooral in de Verenigde Staten op 14 februari aan geliefde mensen worden gestuurd - ondertekend met "Your Valentine". Volgens Kelly is deze traditie afkomstig uit de tijd omstreeks 1800. In dezelfde categorie kan het verhaal van Sinte Valentijn als koppelaar worden geplaatst: volgens een populaire legende was hij een priester in Rome, die voor elkaar geschikte jongens en meisjes bijeenbracht. Ook dit verhaal is niet eerder dan in de 18e eeuw ontstaan.